چکیده

اصولاً اعتقاد به دوره آخرالزمان و انتظار منجی عقیده ­ای است که در کیش های آسمانی؛ یهود، زرتشت، مسیحیت و مدعیان نبوت عموماً و دین مقدس اسلام خصوصاً، به مثابه یک اصل مسلّم، مورد قبول واقع شده است. شور و التهاب انتظار موعود آخرالزمان، در تاریخ پرفراز و نشیب این ادیان موج می­زند.

یهودیان، مسیحیان و زرتشتیان در سراسر تاریخ خود هرگونه خواری و شکنجه را به این امید بر خود هموار کرده­ اند که روزی «مسیحا» و یا «سوشیانت» خواهد آمد. در این نوشته سعی بر این است تا ضمن بررسی سیر اندیشه و اعتقاد به ظهور منجی در هر یک از ادیان فوق، به مشترکات آن اشاره نماییم.

پیشینه بحث منجی­گرایی

در باب پیشینه تاریخی مهدویت بیان شده که علی­رغم تاریخ بسیار طولانی آیین مزدیسنا، اگر تاریخ تولد زرتشت را قرن هفتم پیش از میلاد بدانیم، باید گفت که دین یهود پیش­تر موضوع موعود آخرالزمان را وعده داده و اخبار زرتشت پیرامون این مطلب تازه نیست. اما در باب تاریخ و چگونگی تولد زرتشت اختلافات بسیاری وجود دارد و برخی حتی دوران حیات وی را تا یازده هزار سال قبل از میلاد ذکر کرده­اند. به این لحاظ، آیین مزدیسنا در طرح مسئله موعود آخرالزمان می­تواند بر دین یهود و البته اسلام پیشی گیرد. به هر صورت می­توان زرتشت را، حداقل در ایران، پیشگام اندیشه موعود آخرالزمان دانست و این را از موهبات آیین وی قلمداد نمود. در برابر، آیین اسلام که از پیشینه کم­تری برخوردار است، در این زمینه وارث سایر ادیان مطرح­ کننده بحث مهدویت قرار می­گیرد. البته اسلام در موضع خودش، هم وام­ گیرنده این تفکر، هم مصلح و هم تکامل ­بخش آن بوده؛ اما این واقعیت انکارناپذیر است که اندیشه منجی آخرالزمان، زمانی توسط اسلام مطرح گردید که حداقل سه آیین عمده مزدیسنا، یهود و مسیحیت به تفصیل در مورد آن آگاهی داده بودند. از این رو، اسلام به نوعی در این مورد تصدیق کننده محسوب می­شود نه مبدع٫

در یک جمع ­بندی باید عنوان کنیم که آیین زرتشت، اندیشه موعود آخرالزمان را در محیطی عرضه نمود که هیچ­گونه ذهنیت قبلی در این باره وجود نداشت. اما دین اسلام در فضایی این نظریه را مطرح کرد که به واسطه وجود پیروان سایر ادیان، تا حدودی دورنمای فهم و پذیرش آن موجود بود و چه بسا همین امر اسباب حسن توجه غیرمسلمانان به این آیین را فراهم آورد. چرا که اخبار متواتر اسلامی در ادوار بعد، نه تنها منجیان آخرالزمان را تأیید و تصدیق کرد، بلکه اصولاً بر لزوم روش مند کردن این نظریه انگشت تأکید نهاد.

نجات­بخشی در ادیان (زرتشت، یهود، مسیحیت)

همه ادیان جهان به گونه ­ای معتقدند که هرگاه بشر به لحاظ معنوی و اخلاقی پا در انحطاط و ورطه هلاک گذارد و از مبدأ هستی فاصله گیرد‍ و جهان را تاریکی جهل، غفلت و ستم در بر گیرد، شخصیتی نجات­ دهنده ظهور خواهد کرد. در هر آیین به صورت رمز به حقایقی اشاره شده که با معتقدات آیین های دیگری توافق و هماهنگی دارد. در آیین مزدیسنا هم اعتقاد به موعود نهایی و منجی آخرالزمان از عقاید رایج و استوار است و در متون مقدس زرتشتی (اوستا و کتاب روایی پهلوی) افزون بر بشارت و اشارت به ظهور رهاننده عدالت گستر، از تولد، ظهور، یاران و… او سخن گفته شده است. نجات­بخشی در آیین زرتشتی، به عنوان موعود مزدیسنا مطالعه می­شود. بیشتر زرتشتیان بر این عقیده­ اند که مطابق متون مقدس اوستا‍، فرد یا افرادی در آخرالزمان ظهور می­کند و آیین گرفتار در رنج و محنت فراوان مزدیسنا را دوباره احیا خواهد کرد.

نجات­ دهنده پایانی، بر مبنای معتقدات یهودیان، مسیح (ماشیح) است که جهان درخشان و باشکوه آینده را می ­سازد و اعتقاد بیش­تر دانشمندان یهود بر این است که ظهور مسیح و فعالیت او برای بهبود وضع جهان و تأمین خواسته ها و نیازهای مردمان بخشی از نقشه ­های خداوند در آغاز آفرینش بوده است و لزوم وجود نجات­بخشی که کسی جز مسیح نیست، پیش از آفرینش کائنات به ذهن خداوند خطور کرده است. مسیح نیز به اعتقاد مسیحیان آخرین نجات­بخش است و در مورد آفرینش او به چنین اندیشه­ ای برخورد می­کنیم. آنجا که عیسی علیه السلام با یهودیان گفت وگو می­کند، ظاهراً به وجود خویش در آغاز آفرینش اشاره می­کند. «یهودیان بدو (عیسی) گفتند: هنوز پنجاه سال نداری و ابراهیم را دیده ­ای؟ عیسی بدیشان گفت: آمین آمین به شما می گویم که پیش از آنکه ابراهیم پیدا شود من هستم.»

به اعتقاد همه یهودیان نجات­دهنده، انسانی است همانند دیگران. اما برخوردار از جلوه و جبروت خدایی است و جهان را با نور خودش، که جلوه­ ای از نور خداست، روشن خواهد کرد: «بار دیگر آفتاب در روز نور تو نخواهد بود و ماه با درخشندگی برای تو نخواهد تابید زیرا که یهود نور جاودانی تو و خدایت زیبایی تو خواهد بود.»

برخی این ماشیح، یعنی نجات­دهنده آخرین را همان داوود و یا از خانوادة داوود و یا داوود دیگری می­شمارند.به اعتقاد مسیحیان و به اشاره ­های آشکار مطالب عهد جدید، نجات­بخش پایانی همان عیسی مسیح است که بار دیگر زنده خواهد شد و جهان را از نابسامانی خواهد رهانید: «… و به شما می­گویم که مرا دیگر نخواهید دید، تا وقتی آید که گویید مبارک است که به نام خداوندی آید.» دربارة قیامت مسیح پیش دیده گفت: «که نفس او در عالم اموات گذاشته نشود و جسد او فساد را نبیند‍‍‍، پس همان عیسی را خدا برخیزاند و همه ما شاهد بر آن هستیم»همچنین مسیح نیز چون یک بار قربانی شد تا گناهان را رفع نماید، بار دیگر بدون گناه برای کسانی که منتظر او می ­باشند، به جهت نجات ظاهر خواهد شد.

در اینکه منجی موعود چه کسی است اختلاف نظر وجود دارد. برخی منجی آخرین را داوود می ­شمارند و گروهی او را از خانواده داوود و گروهی می­ گویند که خداوند در پایان جهان داوود دیگری را برای نجات مردم می ­فرستد. هرچند در این مورد اختلاف نظر وجود دارد، ولی نکته حایز اهمیت این است که هر دو گروه مسیحیت و یهود در انتظار نجات­بخشی جهان توسط انسانی که از قدرت الهی بهره ­مند شده باشد به سر می­ برند. در «حبقوق نبی» می­گوید: «اگرچه تأخیر نماید‍، برایش منتظر باش؛ زیرا که البته خواهد آمد و درنگ نخواهد نمود.»در «اشعیاء نبی» می­گوید: «اما آنانی که منتظر خداوند می­ باشند قوّت تازه خواهند یافت و مثل عقاب پرواز خواهند کرد، خواهند دوید و خسته نخواهند شد.»در جای دیگر می­گوید: «خوشا به حال کسانی که منتظر او باشند.»

با یک جمع­ بندی به این نتیجه می­رسیم که: ۱٫ نجات بشریت به یاری خداوند به دست انسانی الهی صورت می­گیرد؛ ۲٫ همه انسانها باید در انتظار منجی بشریت باشند؛ ۳٫ منتظران نزد خداوند مقامی بالا دارند. بنابراین، مذهب انتظار که در تمام ادیان آسمانی مشاهده می ­شود، خاص مسلمانان نیست و یک فلسفه مثبت است و این به خوبی نشان­دهنده هدفداری افعال الهی است. اما تفاوت ادیان گذشته با اسلام در این است که انتظار مسلمانان یک عامل روحی و فکری و حرکت آفرین است. از منظر اسلام، هدف از خلقت که شناخت و بندگی خدای متعال است در مقام عمل و تحقق در یک کلمه خلاصه می­ شود و آن معرفت امام عصر می­ باشد؛ و تنها کسی به هدف از آفرینش خود رسیده است که به این مرتبه نائل شده باشد.457266_74811

 

 

——————————————————————————————————————————————————————

منابع:

۱٫علیرضا ابراهیم، مهدویت در اسلام و زرتشت، تهران، انتشارات باز، چاپ اول، ۱۳۸۱، صص۲۱ـ۲۲٫

۲٫ ابراهیم پورداوود، سوشیانس، تهران، انتشارات فروهر، چاپ دوم، ۱۳۷۴، ص۲ ؛ علی­اصغر مصطفوی، سوشیانت یا سیراندیشه ایرانیان درباره موعود آخرالزمان، تهران، ۱۳۶۱، صص۹ـ۱۰٫

۳٫ پیش از آنکه عالم هستی به وجود آید هفت چیز آفریده شد: تورات، توبه، باغ عدن (بهشت)، جهنم، اورنگ طلایی، بیت­المقدس، و نام (ماشیح). همچنین اظهارنظر شده است: «در آغاز خلقت عالم، پادشاه ماشیح به دنیا آمد زیرا (لزوم وجود او) حتی پیش از آنکه جهان آفریده شود، به ذهن خداوند خطور کرد.» ابراهام کهن، گنجینه­ای از تلمود، ترجمه امیرفریدون گرگانی، تهران، اساطیر، چاپ اول، ۱۳۸۲، ص۳۵۲٫

۴٫انجیل یوحنا، باب۸، بندهای۵۶ـ۵۷٫

۵٫ جملگی دانشمندان یهود درباره یک نکته متفق الرأی بوده­اند و آن این است که ماشیح یک انسان خواهد بود که از طرف خداوند مأمور انجام وظیفه خاصی خواهد شد. تلمود در هیچ جا به این اعتقاد که ماشیح ممکن است یک ناجی و موجود فوق انسانی باشد اشاره نمی­کند. گنجینه­ای از تلمود‍، ص۳۵۲٫

۶٫ اشعیاء نبی، فصل۶۰، بند۱۹٫

۷٫ کتاب هوشیع، فصل۳، بند۵؛ کتاب مزامیر، مزمور ۱۸، بندهای ۴۹ـ۵۰؛ ارمیا، فصل۳۰، بند۹٫

۸٫ انجیل لوقا، باب۱۳، بند۳۵٫

۹٫ اعمال رسولان، باب۲، بند۳۱٫

۱۰٫ رساله به عبرانیان، باب۹، بند۲۸٫

۱۱٫ حبقوق نبی، فصل۲، بند۲٫

۱۲٫ اشعیاء نبی، فصل۴۰، بند۳۱٫

۱۳٫ همان، فصل۳۰، بند۱۸٫ 

مطالب مرتبط
معانی عدل وارتباط بلایا با عدالت خدا
"معانی عدل وارتباط بلایا با عدالت خدا" الف.موزون بودن و تعادل داشتن:به این معنا باید در مجموعه جهان، شرایط معینى از حیث مقدار لازم هر جزء، کیفیت و نحوه ارتباط اجزاء با ...
ادامه مطلب
حضرت مهدی(عج) در کلام اهل بیت عليهم السلام
حضرت مهدی(عج) در کلام اهل بیت عليهم السلام  * رسول اکرمصلوات الله علیه فرمودند: مهدی از فرزندان من است. اسم او‏ اسم من و کنیه اش کنیه من (ابوالقاسم) است. از ...
ادامه مطلب
توضیحی در مورد امام زمان علیه السلام
شناخت مختصری از زندگی حضرت مهدی علیه السلام : دوازدهمین پیشوای معصوم؛حضرت حجة بن الحسن المهدی؛اما زمان(عج)؛در نیمۀ شعبان سال 255 هجری قمری در شهر سامراء دیده به جهان گشود. او همنام پیامبراسلام(م ح ...
ادامه مطلب
خدا شناسی از دو راه فطرت وبرهان نظم
خدا شناسی از دو راه فطرت وبرهان نظم خدا شناسی ازراه فطرت: به این چند موضوع توجه کنید: ۱-دانشمندان میگویند هر انسانی را که فکر می کنید ازهر نژاد وطبقه ای که ...
ادامه مطلب
لزوم خدا شناسی وآثارآن
" لزوم خدا شناسی وآثارآن " لزوم خدا شناسی: چرا برای شناسایی افریدگار جهان فکر و مطالعه میکنیم؟   1.عشق به اگاهی وآشنایی با جهان هستی دردرون جان همه ما است؛همه ما میخواهیم بدانیم این ...
ادامه مطلب
پیوندعاشوراوظهورحضرت مهدی دریک نگاه
عاشورا و انتظار در یک نگاه  جريان امامت و ولايت ائمة اطهار عليهم السلام جداى از يك‌ ديگر نبوده، بلكه متناسب با شرائط و مقتضيات زمان، جلوه‌هاى گوناگوني به خود گرفته ...
ادامه مطلب
نشانه های آخرالزمان
نشانه های آخرالزمان در آيات قرآن و سخنان (عليهم السلام) معصومان (عليهم السلام) نشانه‌هايي براي آخرالزمان گفته شده است کــــه در اصطــلاح «علايـــــم آخِرالزمان» خوانده مي‏شود. ختم نبوت و نزول واپسين شريعت ...
ادامه مطلب
نیازانسان ها به پیامبران
"نیازانسان ها به پیامبران" مى توان دلایل نیاز به انبیا را این گونه بر شمرد: 1- هدفدار بودن هستى در جهان بینى الهى، هستى هدفدار است و انسان جزیى از هستى است ...
ادامه مطلب
معانی عدل وارتباط بلایا با عدالت خدا
حضرت مهدی(عج) در کلام اهل بیت عليهم السلام
توضیحی در مورد امام زمان علیه السلام
خدا شناسی از دو راه فطرت وبرهان نظم
لزوم خدا شناسی وآثارآن
پیوندعاشوراوظهورحضرت مهدی دریک نگاه
نشانه های آخرالزمان
نیازانسان ها به پیامبران

pixelstats trackingpixel