اعتقادبه بداء دردین اسلام

تقدير الهى درباره انسان بر دو نوع است :
۱ . تقدير محتوم و قطعى كه به هيچ وجه قابل تغيير نيست.
۲ . تقدير معلق و مشروط كه با فقدان برخى شرايط ، دگرگون مى ‏شود و تقدير ديگر جايگزين آن مى ‏گردد.

با توجه به اصل مسلم فوق ، يادآور مى ‏شويم كه اعتقاد به «بداء» يكى از عقايد اصيل اسلامى است كه همه فرق اسلامى اجمالا به آن اعتقاد دارند ، هر چند برخى از آنان از به كار بردن لفظ «بداء» خوددارى مى‏ كنند. و اين استيحاش از استعمال لفظ بداء نيز ضررى به قضيه نمى ‏زند ، چه مقصود، تبيين محتوى است نه اسم.

حقيقت بداء بر دو اصل استوار است :

الف – خداوند داراى قدرت و سلطه مطلقه بر هستى است و هر زمان خواست مى ‏تواند تقديرى را جايگزين تقدير ديگر سازد ، در حالي كه به هر دو نوع تقدير، علم قبلى داشته، و هيچگونه تغييرى نيز در علم وى راه نخواهد يافت. زيرا تقدير نخست چنان نيست كه قدرت خدا را محدود ساخته و توانايى دگرگون كردن آن را از او سلب كند. خداوند متعال بر خلاف عقيده يهود كه مى ‏گفتند : (يد الله مغلولة) قــدرت گسترده دارد و به تعبير قرآن دست او باز است. (بل يداه مبسوطتان)

به ديگر سخن ، خلاقيت و آفرينش گرى و اعمال قدرت از جانب خداوند، استمرار داشته و به حكم (كل يوم هو فى شان) وى از امر آفرينش فارغ نگشته و كار آفرينشگرى همچنين ادامه دارد.

امام صادق عليه السلام در تفسير آيه «قالت اليهود يد الله مغلولة …» مى‏ فرمايد :
يهود مى ‏گويند خدا از امر آفرينش فارغ شده ، كم و زياد (در رزق و عمر و غيره) راه ندارد. خداوند در تكذيب آنان چنين فرمود : «غلت ايديهم و لعنوا بما قالوا بل يداه مبسوطتان ينفق كيف يشاء» دستشان بسته باد و به گفتار ناهنجار خود از رحمت‏ خدا دور باشند ! بلكه قدرت او گسترده است ، هر گونه بخواهد انفاق مى‏كند. سپس مى ‏افزايد :
الم تسمع قول الله عز وجل «یمحوا لله ما يشاء و يثبت و عنده ام الكتاب» آيا سخن خدا را نشنيده ‏اى كه مى‏ فرمايد:
خدا آنچه را بخواهد محو كرده و ثابت مى ‏دارد و نزد خداست ام الكتاب (لوح محفوظ)

نتيجه اينكه : عقيده اسلامى بر اساس قدرت گسترده ، سلطه مطلقه و دوام و استمرار خلاقيت ‏خداوند استوار است و خداوند مى ‏تواند هر زمان بخواهد در مقدرات انسان ، از عمر و روزى و غيره ، تحول ايجاد كرده و مقدرى را جايگزين مقدر قبلى نمايد و هر دو تقدير قبلا در ام الكتاب به ثبت رسيده است.

ب – اعمال قدرت و سلطه از سوى خداوند و اقدام وى به جايگزين كردن تقديرى جاى تقدير ديگر ، بدون حكمت و مصلحت انجام نمى ‏گيرد و بخشى از قضيه، در گرو اعمال خود انسان است كه از طريق اختيار و برگزيدن و زندگى شايسته يا ناشايسته ، زمينه دگرگونى سرنوشت‏ خويش را فراهم سازد.
فرض كنيم انسانى، خداى ناكرده، حقوق والدين و بستگان خود را مراعات نمى ‏كند. طبعا اين عمل ناشايست او در سرنوشت او تاثير ناخوشايندى خواهد داشت. حال اگر در نيمه زندگى از كرده خود نادم گشته و از آن پس به وظايف خود در اين باره اهتمام ورزد ، در اين صورت زمينه دگرگونى سرنوشت ‏خود را فراهم كرده و مشمول آيه «يمحوا الله ما يشاء و يثبت» خواهد گشت.
اين مطلب در عكس قضيه نيز حاكم است.

آيات و روايات در اين مورد بسيار است كه برخى را يادآور مى ‏شويم :

۱ . «ان الله لا يغير ما بقوم حتى يغيروا ما بانفسهم» (رعد / ۱۱)
خدا وضع هيچ قومى را (از آسايش به سختى) دگرگون نمى ‏سازد مگر اينكه آنان خود وضع خويش را دگرگون سازند.

۲ . «و لو ان اهل القرى آمنوا و اتقوا لفتحنا عليهم بركات من السماء و الارض و لكن كذبوا فاخذنا هم بما كانوا يكسبون» (اعراف / ۹۶)
اگر ساكنان آبادي ها ايمان آورده و پرهيزگار مى ‏شدند ما بركات آسمانها و زمين را به روى آنان مى ‏گشوديم، ولى (چه سود ؟ كه) آنان دين خدا را تكذيب كردند و ما هم آنان را به كيفر اعمالشان عذاب كرديم.

۳ . سيوطى در تفسير خود آورده است كه :
امير مؤمنان على عليه السلام از پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم درباره تفسير آيه (يمحوا الله ما يشاء) سؤال كرد ، پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم در پاسخ چنين فرمود : من ديدگان تو و امتم را با تفسير اين آيه روشن مى ‏كنم. صدقه در راه خدا، نيكى به پدر و مادر و انجام كارهاى نيك ، بدبختى را به خوشبختى دگرگون ساخته، مايه افزايش عمر مى ‏گردد و از مرگ هاى بد جلوگيرى مى ‏كند.

۴ . امام باقر عليه السلام مى ‏فرمايد :
صله رحم ، اعمال را پاكيزه و اموال را با بركت مى ‏سازد. همچنين بلا را دفع و حساب را آسان مى ‏گرداند و اجل (معلق) را عقب مى ‏اندازد.

با توجه به اين دو اصل روشن مى ‏شود كه اعتقاد به بداء يك عقيده مسلم اسلامى است كه صرفنظر از تعبير و اصطلاح خاص بداء، تمامى مذاهب و فرق اسلامى به مفهوم آن اعتقاد دارند.

در خاتمه، براى آگاهى از اينكه چرا از اين عقيده اسلامى با جمله «بدا الله‏» تعبير شده است ، دو نكته را متذكر مى ‏شويم :

الف – در به كارگيرى اين كلمه ، از پيامبر گرامى پيروى شده است.
بخارى در صحيح خود نقل مى ‏كند كه آن حضرت درباره سه نفر كه مبتلا به بيمارى پيسى ، کرى و نابينايى شده بودند ، فرمود :
«بدالله عز وجل ان يبتليهم‏» آنگاه سرگذشت آنان را از آنــجا تا پايان مشروحاً بيان داشت و نشان داد كه چگونه خداوند بر اثر كفران نعمت دو نفر از آنان سلامتى اوليه را از ايشان گرفته و گرفتار امراض پيشينيانشان ساخت.

ب – اين نوع اســتعمالات از بــاب مشاكله و سخن گفتن به لسان قوم است. در عرف معمول است كه وقتى فردى تصميمش تغيير مى‏ كند مى‏ گويند : «بدالى‏» براى من بدا رخ داد.
پيشوايان دين نيز ، از باب تكلم به لسان قوم و تفهيم مطلب به مخاطبين ، اين تعبير را درباره خداى متعال به كار برده ‏اند.
در همين زمينه در خور ذكر است كه در قرآن، كرارا به ذات اقدس الهى صفاتى چون مكر و كيد و خدعه و نسيان نسبت داده شده است. در حالى كه مسلماً ساحت الهى از ارتكاب اين گونه امور (به مفهوم و شكل رايج آنها در ميان انسان ها) منزه است. با اين وصف در قرآن به ذات اقدس الهى صفت مكر و كيد و خدعه و نسيان نسبت داده شده است :

۱ . «يكيدون كيدا و اكيد كيدا» (طارق / ۱۵-۱۶)
۲ . «و مكروا مكرا و مكرنا مكرا» (نمل / ۵۰)
۳ . «ان المنافقين يخادعون الله و هو خادعهم» (نساء / ۱۴۲)
۴ . «نسوا الله فنسيهم» (توبه / ۶۷)

به هر روى ، محققين شيعه درباره استعمال لفظ بداء، با توجه به امتناع دگرگونى در علم خدا تحقيقات بلندى دارند كه مجال ذكر آنها در اين مختصر نيست و ما طالبان تفصيل را به كتب ياد شده در زير ارجاع مى ‏دهيم.

منشور عقاید امامیه صفحه ۲۳۵ ، استاد جعفر سبحانی

مطالب مرتبط
اصـالت و اهـمـيـت عمل به دستورات اسلام
اصـالت و اهـمـيـت عمل به دستورات اسلام اگر آدمى بخواهد كه نيروهاى وى رشد كند، و استعدادهاى او در ظرف وجودش شكوفا شود، و خواسته هاى وى در خارج تحقق پيدا ...
ادامه مطلب
احادیثی از امام حسن مجتبی علیه السلام
احادیثی از امام حسن مجتبی علیه السلام: 1-حضرت امام حسن علیه السّلام می فرمایند: هر قومی که مشورت کند همیشه هدایت شود به رشد واصلاح خود. تحت العقول 2-حضرت امام حسن علیه السّلام می ...
ادامه مطلب
توصیه های اخلاقی آیت الله سید علی قاضی طباطبایی(رحمه الله علیه)
توصیه های اخلاقی آیت الله سید علی قاضی طباطبایی( رحمه الله علیه): مطالب زیر گزیده ای از توصیه ها و وصایای آیت الله سید علی قاضی (رحمه الله علیه )است که ...
ادامه مطلب
نمازویادخدا
شروط قبولی نماز امام صادق علیه السلام فرمودند:يَا ابْنَ جُنْدَب قال اللّهُ جلّ و عزّ فى بَعضِ ما اَوْحى: اِنَّما اَقْبَلُ الصَّلاةَ مِمَّنْ يَتَواضَعُ لِعَظَمَتى و يَكُفُّ نَفْسَهُ عَنِ الشَّهَواتِ مِنْ ...
ادامه مطلب
رازهای مرگ
رازهای مرگ  با روایتی گهربار از امام صادق علیه السلام شروع می کنیم: عن ضریس الكنانی عن أبی جعفر علیه السلام قال قلت له جُعلتُ فِداك ما حالُ الموحدین المُقرین بنبوة محمد صلى الله علیه ...
ادامه مطلب
ضریح امام حسین
چرابرای اهل بیت علیهم السلام عزاداری میکنیم:   عزادارى بر حضرت فلسفه ‏هاى سازنده و تربيتى متعددى دارد، از جمله: 1 - حفظ مكتب و شريعت : زنده داشتن ياد و تاريخ پرشكوه نهضت حسينى، كه ...
ادامه مطلب
امام حسین
امام حسین ازدیدگاه بزرگان غیرمسلمان مهاتما گاندی (رهبر استقلال هند): اگر هندوستان بخواهد یك كشور پیروز شود، باید از زندگی امام حسین پیروی كند. محمدعلی جناح (قاعداعظم پاكستان): به عقیده من تمام مسلمین باید ...
ادامه مطلب
احادیثی از امام باقر علیه السلام
احادیثی از امام باقر علیه السلام: 1- امام باقر علیه السلام میفرمایند: به خدا سوگند هيچ بنده اي در دعا ، پافشاري و اصرار به درگاه خداي عزوجل نکند ، جز ...
ادامه مطلب
آثار عبادات در نهج البلاغه
آثار عبادات در نهج البلاغه بدون شک عبادتی که خداوند حکیم برای انسان ها واجب کرده، در تکامل و سعادت آنها آثار بسیار مفید و سازنده ای دارد؛ همانطوری که بی ...
ادامه مطلب
احادیثی از حضرت رسول اکرم صلی الله علیه وآله وسلم
احادیثی از حضرت رسول اکرم صلی الله علیه وآله وسلم: 1-رسول اکرم صل الله علیه وآله وسلم میفرمایند: ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ فَهُوَ مُنَافِق‏ : إِذَا حَدَّثَ كَذَبَ وَ إِذَا وَعَدَ أَخْلَفَ ...
ادامه مطلب
اصـالت و اهـمـيـت عمل به دستورات اسلام
احادیثی از امام حسن مجتبی علیه السلام
توصیه های اخلاقی آیت الله سید علی قاضی
شروط قبولی نماز
رازهای مرگ
چرا برای اهل بیت علیهم السلام عزاداری می
امام حسین ازدیدگاه بزرگان غیرمسلمان
احادیثی از امام باقر علیه السلام
آثار عبادات در نهج البلاغه
احادیثی از حضرت رسول اکرم صلی الله علیه
pixelstats trackingpixel